Suçiçeği ile çiçek hastalığı arasındaki fark nedir?
Suçiçeği ve çiçek hastalığı adları birbirine benzese de aynı hastalığı anlatmaz. Suçiçeği, varisella-zoster virüsünün (VZV) neden olduğu ve günümüzde de görülebilen bulaşıcı bir enfeksiyondur. Çiçek hastalığı ise variola virüsünün yol açtığı, insanlarda doğal dolaşımı sona ermiş tarihsel bir hastalıktır. Dünya Sağlık Örgütü (DSÖ), son doğal çiçek hastalığı vakasının 1977’de görüldüğünü ve hastalığın 1980’de eradike edildiğinin ilan edildiğini bildirir. Bu nedenle günümüzde ateşli kabarcıklı döküntülerin olağan açıklaması çiçek hastalığı değildir.
İki hastalık geçmişte karıştırılabilmiştir; her ikisi de ateş ve deri lezyonlarıyla anılır. Fakat etkenleri, döküntünün görünümü ve vücutta yayılma biçimi farklıdır. Aşağıdaki özellikler genel bilgi içindir: Bir döküntünün yalnızca fotoğrafına veya tarifine bakarak kesin tanı koymak mümkün değildir. Benzer döküntüler başka enfeksiyonlar, ilaç reaksiyonları veya cilt hastalıklarında da görülebilir.
Suçiçeğinde döküntü ve belirtiler
Suçiçeğinin tipik döküntüsü çoğunlukla gövde, yüz veya sırtta başlar ve vücudun başka bölgelerine yayılabilir. Kaşıntılı noktalar kısa sürede içi sıvı dolu kabarcıklara, ardından kabuklara dönüşür. Aynı anda yeni noktalar çıkabildiği için tek bir bölgede farklı evrelerde lezyonlar görülmesi suçiçeğinin ayırt edici ipuçlarındandır. Kabarcıklar yüzeysel olabilir; avuç içi ve ayak tabanı tutulumu daha seyrektir. Bununla birlikte her hastada görünüm aynı olmaz; aşılanmış kişilerde hastalık daha hafif ve daha az tipik döküntülü seyredebilir.
VZV, yakın temasla ve döküntü kabarcıklarından yayılan parçacıklarla bulaşabilir. Kişi döküntü başlamadan yaklaşık bir ila iki gün önce bulaştırıcı olabilir; bulaştırıcılık genellikle tüm lezyonlar kabuklanana kadar sürer. Aşılı kişilerde lezyonlar kabuklanmayabilir; CDC, bu durumda yeni lezyon çıkışı 24 saat boyunca görülmeyene kadar bulaştırıcılığın devam edebileceğini belirtir. Suçiçeği geçiren kişide virüs vücutta etkisiz halde kalabilir ve yıllar sonra zona olarak yeniden etkinleşebilir. Bu, suçiçeğinin çiçek hastalığına dönüştüğü anlamına gelmez.
Çiçek hastalığı nasıl farklıydı?
Çiçek hastalığı variola virüsünün neden olduğu ciddi bir enfeksiyondu. CDC’nin klinik karşılaştırmasına göre çiçek hastalığında döküntü lezyonları çoğunlukla aynı vücut bölgesinde benzer gelişim evresinde olur; suçiçeğinde ise yeni döküntü dalgaları nedeniyle papül, kabarcık ve kabuklar yan yana görülebilir. Çiçek hastalığı lezyonları daha derin ve belirgin olabilir; avuç içi ve ayak tabanında da sık görülebilirdi. Suçiçeği döküntüsü genellikle gövdede daha yoğundur ve lezyonlar hızlı biçimde farklı evrelere geçer. Bunlar klinik ipuçlarıdır, tek başına tanı ölçütü değildir.
Bu karşılaştırma, günümüzde çiçek hastalığının yeniden yaygın olduğu izlenimini vermemelidir. DSÖ’nün güncel bilgilendirmesi, eradikasyonun 1980’de ilan edildiğini ve son doğal vakanın 1977’de ortaya çıktığını kaydeder. CDC’nin döküntü değerlendirme protokolü de doğal vakaların 1977’den beri görülmediğini; çiçek hastalığından şüphelenilen yüksek riskli bir durumun halk sağlığı ve tıp acili olarak ele alınması gerektiğini belirtir. Rutin bir döküntüde bu hastalığın söz konusu olduğunu varsaymak doğru değildir.
Önemli farklar kısa karşılaştırma
| Özellik | Suçiçeği (varisella) | Çiçek hastalığı (variola) |
|---|---|---|
| Etken | Varisella-zoster virüsü | Variola virüsü |
| Günümüzde görülme durumu | Dolaşımda olan, bulaşıcı bir enfeksiyon | Doğal dolaşımı eradike edilmiş hastalık |
| Döküntü evreleri | Aynı bölgede farklı evreler bir arada olabilir | Lezyonlar aynı bölgede çoğunlukla benzer evrededir |
| Yerleşim için tipik ipucu | Gövde ve yüzde daha yoğun başlayabilir | Vücudun farklı bölgelerine yayılabilir; el ve ayak tabanları da etkilenebilir |
| Virüsün sonraki seyri | VZV vücutta kalıp zona olarak yeniden etkinleşebilir | Suçiçeğiyle bağlantılı değildir |
Ne zaman sağlık uzmanına başvurmalı?
Yeni başlayan yaygın döküntü, ateş veya kabarcıklar varsa özellikle döküntü hızla kötüleşiyorsa, kişi belirgin biçimde halsiz görünüyorsa ya da tanıdan emin değilseniz sağlık kuruluşundan yönlendirme alın. Hamileler, yenidoğanlar ve bağışıklık sistemi zayıf kişilerde suçiçeği daha ağır seyredebilir; bu gruplarda olası temas veya belirti için gecikmeden hekimle görüşmek gerekir. Nefes almada güçlük, bilinç bulanıklığı, şiddetli baş ağrısı, ense sertliği, göz çevresinde döküntü veya sıvı alamama acil değerlendirme gerektiren uyarı işaretleridir.
Suçiçeğinden şüpheleniyorsanız, başkalarına bulaştırma ihtimalini azaltmak için kliniğe gitmeden önce telefonla haber verin. Özellikle bağışıklığı olmayan kişiler, hamileler ve bebeklerle teması sınırlayın; döküntüler kabuklanana veya hekim bulaştırıcılık döneminin bittiğini söyleyene kadar okula ya da işe dönmeyin. Kendi kendinize antibiyotik başlamayın: antibiyotikler virüslere etki etmez ve uygun tedavi kişinin yaşı, sağlık durumu ve belirtilerine göre hekim tarafından belirlenir. Aşı durumu ve korunma seçenekleri için yerel sağlık otoritesinin güncel önerisini izleyin.
Güvenilir kaynaklar ve güncellik
Bu açıklama, CDC’nin döküntü özelliklerini karşılaştıran 4 Kasım 2024 tarihli klinik protokolü, CDC’nin 24 Nisan 2024 tarihli suçiçeği bilgilendirmesi ve DSÖ’nün çiçek hastalığının eradikasyon tarihçesine dayanır. Bu kaynaklarda doğrulanmış, yeni bir doğal çiçek hastalığı vakası veya güncel salgın bildirimi bulunmuyor. Klinik belirtiler kişiden kişiye değişebileceğinden, kaynaklardaki karşılaştırma profesyonel muayenenin yerine geçmez.